Prezentacja poświęcona przeciążeniu psychicznemu i wypaleniu powstała jako odpowiedź na bardzo konkretne obserwacje z pracy z młodzieżą. Coraz częściej pojawiają się sygnały zmęczenia, spadku motywacji, trudności z koncentracją i napięcia, które nie znikają wraz z końcem dnia szkolnego. W rozmowach z uczniami stres nie jest już kojarzony z pojedynczym sprawdzianem, lecz z ogólnym poczuciem presji i nadmiaru bodźców.

Materiał został opracowany na podstawie książki Claire Plumbly Wypalenie. Jak uspokoić układ nerwowy, obniżyć stres i uleczyć traumę, w której autorka szczegółowo opisuje mechanizmy reakcji stresowej, funkcjonowanie układu nerwowego oraz znaczenie domykania cyklu stresu dla zachowania równowagi psychicznej. Te założenia zostały przełożone na język i realia szkolne, tak aby mogły być zrozumiałe i użyteczne dla uczniów.

Punktem wyjścia do pracy z klasą jest wyjaśnienie, czym w ogóle jest stres i dlaczego organizm reaguje na tak różne bodźce w bardzo podobny sposób. Układ nerwowy nie rozróżnia, czy zagrożeniem jest realne niebezpieczeństwo, czy informacja o kolejnym sprawdzianie lub konflikt w relacjach rówieśniczych. Reakcja „walcz albo uciekaj” uruchamia się automatycznie, przygotowując ciało do działania. W warunkach szkolnych bardzo rzadko dochodzi jednak do realnego rozładowania tej mobilizacji, co sprawia, że napięcie zaczyna się kumulować.

W prezentacji szczególne miejsce zajmuje porównanie cyklu stresu „kiedyś” i „dziś”. W klasycznym ujęciu stres miał wyraźny początek i koniec — po ustaniu zagrożenia organizm wracał do stanu równowagi. Współcześnie bodźce stresowe są rozciągnięte w czasie i często nakładają się na siebie, a stan gotowości utrzymuje się nawet wtedy, gdy obiektywnie nic się nie dzieje. Uczniowie bardzo szybko rozpoznają ten mechanizm w swoim codziennym funkcjonowaniu, co staje się punktem wyjścia do rozmowy o tym, dlaczego samo „radzenie sobie ze stresem” nie zawsze wystarcza, jeśli reakcja stresowa nie zostaje domknięta.

Kolejnym etapem jest omówienie objawów przeciążenia psychicznego i wypalenia, widocznych na poziomie fizycznym, emocjonalnym i behawioralnym. Zmęczenie, drażliwość, problemy ze snem, unikanie obowiązków czy przeciwnie — nadmierne przeciążanie się zadaniami — to sygnały, które uczniowie potrafią wskazać u siebie i swoich rówieśników. Ważnym elementem pracy jest pokazanie, że nie są to oznaki „słabej psychiki”, lecz naturalne konsekwencje długotrwałego napięcia.

W dalszej części prezentacji pojawia się pojęcie domykania cyklu stresu i konkretne sposoby, które mogą w tym pomagać. Ruch, rozmowa, śmiech, płacz czy techniki oddechowe nie są przedstawiane jako uniwersalne rozwiązania wszystkich trudności, lecz jako biologiczne mechanizmy, które pozwalają organizmowi wrócić do stanu równowagi. Uczniowie często z zaskoczeniem odkrywają, że to, co intuicyjnie przynosi ulgę, ma również bardzo konkretne uzasadnienie neurobiologiczne.

Zajęcia oparte na tej prezentacji nie mają charakteru terapeutycznego. Ich celem jest przede wszystkim zwiększenie świadomości mechanizmów stresu i pokazanie, że regulacja napięcia jest umiejętnością, której można się uczyć i którą można rozwijać. Dla wielu uczniów jest to pierwszy moment, w którym ktoś tłumaczy im, dlaczego po dniu w szkole wciąż czują napięcie, mimo że obiektywnie nic szczególnego się nie wydarzyło.

Jednocześnie warto podkreślić, że tego typu działania wpisują się w obszar doskonalenia pracy szkoły, który — niezależnie od indywidualnych poglądów na rolę edukacji emocjonalnej — staje się dziś nieodzownym elementem funkcjonowania placówek oświatowych. Wymagania systemowe, dokumenty programowe i rekomendacje instytucji edukacyjnych coraz częściej akcentują konieczność wspierania dobrostanu psychicznego uczniów jako warunku skutecznego uczenia się. Oznacza to, że nauczyciele potrzebują nie tylko wiedzy przedmiotowej, lecz także narzędzi do pracy z obszarem emocji i przeciążenia.

Prezentacja dostępna jest pod tym linkiem.